Δεν μπόρεσα να βρω πληροφορίες από τον σύνδεσμο που μου πρότεινε η κ. Αμπατζίδου (http://www.karagkiozis.com/gr-deite.htm.Γιατί, απαιτεί εγγραφή και υπάρχει 1 πρόβλημα...Έχω βρει όμως από αλλού πληροφορίες /τραγούδια :
1) http://www.karagiozismuseum.gr/mousiki/index.htm
2) http://pappanna.wordpress.com/2013/01/24/%CE%BF%CE%B9-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1%CF%82-%CE%BC%CE%AD%CF%83%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CE%B1%CE%B3/
* Τον 2ο σύνδεσμο τον πρόσθεσα κυρίως γιατί παραπέμπει σε άλλους συνδέσμους.
Και επίσης έχω βρει και 1 βίντεο :
http://pappanna.wordpress.com/2012/11/15/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B9%CF%8C%CE%B6%CE%B7-%CE%BC%CE%AD%CF%83%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BC/
Μαθητής : Θεόδωρος Αρ.
Τετάρτη 20 Φεβρουαρίου 2013
Πάσχα στο Λεωνίδιο
Τη νύχτα της Ανάστασης και μόλις ακουστεί το Χριστός Ανέστη, μέσα σε μια συνεχή βουή από βαρελότα, κανούλια και βεγγαλικά, οι τσακωνιάτες ανάβουν τα στουπιά (τις κολλημάρες) που βρίσκονται στη βάση των αυτοσχέδιων και πολύχρωμων αερόστατων και τα ωθούν προς τον ουρανό. Μέσα σε δευτερόλεπτα, ο ουρανός γεμίζει από εκατοντάδες μικρά, φωτεινά αερόστατα, που απογειώνονται από όλες τις γειτονιές του χωριού. Σύμφωνα, μάλιστα, με την παράδοση, όποιες κι αν είναι οι καιρικές συνθήκες την ώρα της Ανάστασης, επικρατεί σχετική νηνεμία, με ελαφρύ δυτικό αεράκι που στέλνει τις φωτίτσες προς την πλευρά της θάλασσας. Άλλες φορές, όμως, τα αερόστατα τραβούν προς τον Πάρνωνα, μπαίνοντας μέσα στη μεγάλη χαράδρα και φωτίζουν για σχεδόν μία ώρα, μέχρι να πέσουν στη γη.Με το πρώτο "Χριστός Ανέστη" οι ενορίες καίνε το ομοίωμα του Ιούδα.
| Η τεχνική που χρησιμοποείται είναι ειδική και η προέλευση της χάνεται στα βάθη των χρόνων. Τα αερόστατα είναι φτιαγμένα από καλάμι και χαρτί. Το μεγεθός τους ποικίλει, όμως δε ξεπερνάει τα δύο μέτρα. Τα μεγάλα απαιτούν από 32 έως 36 κόλλες χαρτί για να φτιαχτούν, τα μικρότερα χρειάζονται 8 κόλλες ενώ κάποια άλλα από 16 ή 18. |
| Για την πυροδότησή τους γίνεται χρήση ενός πανιού, εμποτισμένο με λάδι και πετρέλαιο, την "καλυμμάρα". Έχει παρατηρηθεί πως από κάθε ενορία αφήνονται περισσότερα από 100 αερόστατα το βράδυ της Ανάστασης. Πηγές:Πέμπτη 4 Μαρτίου 2010,Ανάσταση στο Λεωνίδιο,διαθέσιμο στο δικτυακό τοπο(http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=138122) Το έθιμο με τα αερόστατα,διαθέσιμο στο δικτυακό τόπο(http://www.hotelsline.gr/root/newhotel/mx/m_Arcadia_Leonidio_Aerostata.asp) Ζαχαρούλα Π. |
Δροσουλίτες, τα φαντάσματα του Φραγκοκάστελλου
Κάθε χρόνο στα τέλη του Μάη, με την πρωινή δροσιά εμφανίζονται οι «Δροσουλίτες», τα φαντάσματα των νεκρών πολεμιστών του Χατζή Μιχάλη Νταλιάνη που υπερασπίστηκαν το κάστρο Φραγκοκάστελλο από τους Τούρκους (Φραγκοκάστελλο, ιστορία).
Αραγε πως να μοιάζουν οι Δροσουλίτες;
Μέχρι να μάθουμε πραγματικά, ας αφήσουμε τη φαντασία μας ελεύθερη...
Οπως λέει ο θρύλος, τα κορμιά των πολεμιστών του Νταλιάνη έμειναν άταφα, ώσπου δυνατός άνεμος φύσηξε κι έφερε την άμμο από τούς αμμόλοφους της παραλίας "Ορθή Αμμος" και τα σκέπασε.
Τις τελευταίες μέρες του Μαίου και τις πρώτες του Ιουνίου, ανθρωπόμορφες σκιές εμφανίζονται να προχωράνε ό ένας πίσω από τον άλλο για 10 λεπτά περίπου την ανατολή του ήλιου, μόνο με άπνοια και αυξημένη υγρασία στην ατμόσφαιρα. Προχωρούν αργά προς το κάστρο και χάνονται στη θάλασσα.
Δροσουλίτες, επιστημονική εξήγηση
Πολλοί ισχυρίζονται ότι έχουν δει τις σκιές από τους Δροσουλίτες και, σύμφωνα με μια ερμηνεία, πρόκειται για αντικατοπτρισμό που οφείλεται στη διάθλαση των ηλιακών ακτίνων στο νέφος της πρωινής δροσιάς. Οι κάτοικοι του Φραγκοκάστελλου είχαν κάνει την παρατηρηση αυτή, ότι δηλαδή τα "φαντάσματα" εμφανίζονται μόνο πολύ νωρίς το πρωί με την δροσιά, γι αυτό και τους έδωσαν το όνομα "Δροσουλίτες". Οι Δροσουλίτες είναι άκακα φαντάσματα που δεν πείραξαν ποτέ κανένα.Δροσουλίτες, εμφανίσεις
Λέγεται ότι το 1890 Τούρκοι στρατιώτες που βρίσκονταν στο Φραγκοκάστελλο, έφυγαν πανικόβλητοι όταν αντίκρυσαν τους Δροσουλίτες. Πολλά χρόνια αργότερα, όταν οι Γερμανοί είχαν καταλάβει την Κρήτη, ένα στρατιωτικό απόσπασμα είδε τα φαντάσματα, νόμισε ότι ήταν αντάρτες και άρχισαν να πυροβολούν εναντίον τους. Φυσικά δεν πηγώθηκε κανείς, παρά μόνο η αξιοπρέπεια των Γερμανών στρατιωτών.Οι σκιές δεν εμφανίζονται κάθε χρονιά, αλλά μπορεί να περάσουν αρκετά χρόνια χωρίς καμιά εμφάνιση. Επίσης δεν έχουν φωτογραφηθεί ή βιντεοσκοπηθεί ποτέ.
ΠΗΓΗ www.explorecrete.com
ΜΑΡΙΑΛΕΝΑ Ρ.
Δευτέρα 18 Φεβρουαρίου 2013
Νιόνιος1 Νιόνιος2 Εβραίος1 Εβραίος2 Σταύρακας1Σταύρακας2 Χόρα Ροζαμούντα Κουδουνάκι Εναρξης Χασαποσέρβικο κολλητήρια Μπαρμπαγιώργος-ΒεληγκέκαςΧατζηαβάτης Μπέης Κουδούνια
Μπαρμπαγιώργος
είναι μερικοί ήρωες του ελληνικού θεάτρου σκιών οι οποίοι μπαίνουν στη σκηνή συνοδευόμενοι πάντα από ένα χαρακτηριστικό τραγούδι. Στην περίπτωση που δε μπορείτε να το βρείτε μέσα από τις ιστοσελίδες που σας έχουν δοθεί θα σας είναι διαθέσιμο την ώρα του μαθήματος.
Απαζίδου Σοφία
http://www.tovoion.com/products/%CF%84%CE%BF%20%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%20%CE%B8%CE%B5%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF%20%CF%83%CE%BA%CE%B9%CF%89%CE%BD%20%CF%89%CF%83%20%CE%BC%CE%B5%CF%83%CE%BF%20%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%B7%CF%83%20%CF%84%CF%89/
ΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovoion.com/products/%CF%84%CE%BF%20%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%20%CE%B8%CE%B5%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF%20%CF%83%CE%BA%CE%B9%CF%89%CE%BD%20%CF%89%CF%83%20%CE%BC%CE%B5%CF%83%CE%BF%20%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%B7%CF%83%20%CF%84%CF%89/
ηλεκτονικό βιβλίο στο διαδίκτυο
Απαζίδου Σοφία
ΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovoion.com/products/%CF%84%CE%BF%20%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%20%CE%B8%CE%B5%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF%20%CF%83%CE%BA%CE%B9%CF%89%CE%BD%20%CF%89%CF%83%20%CE%BC%CE%B5%CF%83%CE%BF%20%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%B7%CF%83%20%CF%84%CF%89/
ηλεκτονικό βιβλίο στο διαδίκτυο
Απαζίδου Σοφία
«Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΕΙΝΑΙ, ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥ:
Ο ΤΣΑΡΙΤΣΑΝΙΩΤΗΣ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΟΠΑΙΧΤΗΣ
ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΑΣΒΑΝΑΣ»
Η τοπική ιστορία του νεοελληνικού Θεάτρου
Σκιών στον ευρύτερο χώρο της Θεσσαλίας αρχίζει
μετά την απελευθέρωση της Άρτας και της θεσσαλικής
γης (πλην της Ελασσόνας), κατά το έτος 1881. Μέχρι
τότε, όπως είναι φυσικό, στην ευρύτερη περιοχή του
θεσσαλικού κάμπου, κυριαρχούσε ο οθωμανικός
μπερντές με τα άσεμνα και τα αισχρά στοιχεία της
κωμικής παράδοσης του Karagöz. Η εγκατάσταση του
Μέμου Χριστοδούλου στην πόλη του Βόλου, κατά τα
τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, ήταν η
απαρχή για την εμφάνιση της σχολής του Θεσσαλικού
Θεάτρου Σκιών. Το Θεσσαλικό Θέατρο Σκιών είχε
μπολιαστεί με την ηπειρώτικη παράδοση του μπερντέ,
έτσι όπως τη μετέφερε ο Μέμος Χριστοδούλου από
την περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας (μέσω Αθηνών)
στον κάμπο της Θεσσαλίας. Η θεσσαλική σχολή
του Καραγκιόζη, πέρα από το ηρωικό κλίμα του
επικού ηπειρώτικου μπερντέ, πέτυχε να εντάξει
επιτυχώς στην καλλιτεχνική ταυτότητά της και το
κωμικό στοιχείο, όπως ακριβώς το είχε διαμορφώσει
ο Μίμαρος στην Πάτρα και σε συνεργασία κυρίως
με δύο από τους σημαντικότερους εκπρόσωπους
του Ηπειρώτικου Καραγκιόζη εκείνης της εποχής,
δηλαδή με τον Γιάννη Ρούλια και τον Μέμο
Χριστοδούλου.
Επιπρόσθετα, ο κωμικός χαρακτήρας
του θεσσαλικού μπερντέ εμπλουτίστηκε
αρκετά και με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά
γνωρίσματα των τοπικών θεσσαλικών
πανηγυριών του ασταμάτητου γλεντιού,
του ξέφρενου χορού και του άφθονου
καλού κρασιού. Το τελευταίο γεγονός
όμως οδήγησε και σε μια υποτίμηση
της θεσσαλικής παράδοσης του μπερντέ
από την αθηνοκεντρική αστική έρευνα.
Μήπως όμως έτσι υποτιμήθηκε και ο
καθαρά λαϊκός χαρακτήρας της τοπικής
θεσσαλικής κουλτούρας που έτρεφε με
τις λαϊκές παραδόσεις της ένα κατεξοχήν
λαϊκό θέαμα σαν το Θέατρο Σκιών; Η
απάντηση δεν είναι της παρούσης να δοθεί εδώ.
Ωστόσο, ερμηνεύει την παραμέληση αυτής της
καλλιτεχνικής παράδοσης από την έρευνα με μόνη
φωτεινή εξαίρεση τη συστηματική μελέτη του Φώτη
Βογιατζή για «Το Θέατρο Σκιών στην Θεσσαλία»
(μέσα από μια εξονυχιστική εξέταση των πηγών από
τον παλιό τοπικό τύπο), ενώ δεν έλειψαν και κάποιες
ακόμα αξιόλογες, αν και κάπως περιστασιακές,
ερευνητικές προσπάθειες. Είναι αλήθεια, όμως,
ότι η μελέτη του Θεσσαλικού (και γενικότερα του
επαρχιακού) Καραγκιόζη έμεινε στα αζήτητα από
τους μελετητές, οι οποίοι εστίασαν πρωτίστως στην
Αθήνα και δευτερευόντως στην Πάτρα, αγνοώντας και
σιωπηρά υποτιμώντας την καλλιτεχνική πορεία της
τέχνης του Θεάτρου Σκιών στην ελληνική επαρχία
και ειδικότερα για την περίπτωσή μας, στη γη της
Θεσσαλίας.
Στην τέχνη του Θεάτρου Σκιών, η έννοια της
μαθητείας είναι μια έννοια όχι μόνο πολυδιάστατη
αλλά ταυτόχρονα και ιερή, όχι μόνο στα πλαίσια
της αμφίδρομης σχέσης του μάστορα-δασκάλου και
του μαθητή, όπως καλλιεργήθηκε από την εποχή8
του αρχαίου φιλοσόφου Σωκράτη, αλλά ιδίως στα
πλαίσια της πνευματικής σύνδεσης αυτής της σχέσης
με την τέχνη γενικότερα, τη φιλοσοφία, τη γνώση,
τον πολιτισμό και την παράδοση. Πρόκειται για
μια σχέση που δεν συναντάει κανείς στη σημερινή
τυποποιημένη εκπαίδευση του σχολείου και για
το λόγο αυτό, κατά συνέπεια, γίνεται επιτακτικό
το ζήτημα όχι απλώς και μόνο να επισημανθεί η
λειτουργία της ως σχέση πνευματικού πατέρα και
μαθητή, αλλά και να τονιστεί η διαχρονική σημασία
της ως μια σχέση ζωής που περνάει από γενιά σε
γενιά και αφήνει τα αποτυπώματά της πάνω σε μια
αλυσίδα μαθητείας, η οποία διαπερνά το χρόνο και
χάνεται μέσα στα βάθη των αιώνων. Για να γίνουμε
πιο συγκεκριμένοι, όμως, θα αναφερθούμε στην
περίπτωση του γηραιότερου καραγκιοζοπαίχτη
στην Ελλάδα και στην Κύπρο και σε έναν από τους
γηραιότερους σκιοπαίχτες στην Ευρώπη και σε
ολόκληρο τον κόσμο.
Πρόκειται για τον τελευταίο εκπρόσωπο της
παλιάς Θεσσαλικής Σχολής του Καραγκιόζη και
του θρυλικού Μέμου Χριστοδούλου: τον 97χρονο
καραγκιοζοπαίχτη από την Τσαριτσάνη Ελασσόνας,
κυρ-Βασίλη Βασβανά. Ο Βασίλης Βασβανάς ήταν
μαθητής του Αργύρη Παπαργύρη από τον Τύρναβο.
Ο Παπαργύρης, με τη σειρά του, ήταν ένας από
τους μαθητές του Μέμου Χριστοδούλου. Ο θρυλικός
Μέμος είχε γεννηθεί στο Αιτωλικό κάπου μέσα στο
τρίτο τέταρτο του 19ου αιώνα και ήταν ένας από τους
σημαντικότερους και γνωστότερους εκπροσώπους
του επικού Ηπειρώτικου Θεάτρου Σκιών μαζί με
τον περίπου συνομήλικό του, τον Γιάννη Ρούλια
από την Αμφιλοχία. Φεύγοντας από την περιοχή
της Αιτωλοακαρνανίας, στα τέλη του 19ου αιώνα, ο
Ρούλιας εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα, όπου
επέβαλε τις ηρωικές παραστάσεις και τη φιγούρα
του ορεσίβιου Μπαρμπαγιώργου, ενώ ο Μέμος (μετά
από σύντομη παραμονή στην πρωτεύουσα) κινήθηκε
προς βορρά και εγκαταστάθηκε μόνιμα στην πόλη
του Βόλου.
Έχοντας ως ορμητήριο τον Βόλο, ο Μέμος
δραστηριοποιήθηκε καλλιτεχνικά σε ολόκληρο τον
κάμπο της Θεσσαλίας, όπου επέβαλε τα ηρωικά
έργα και γενικά την παράδοση του Ηπειρώτικου
Θεάτρου Σκιών, μέχρι το 1925 περίπου, βγάζοντας
πολλούς μαθητές, ένας εκ των οποίων ήταν και ο
Παπαργύρης. Δάσκαλος του Μέμου και του Ρούλια
ήταν ο Κωνσταντινουπολίτης Ηλίας και δάσκαλος
του Ηλία ήταν ο Γιαννιώτης Ιάκωβος, ο οποίος
φέρεται να έδρασε στην αυλή του Αλή Πασά κατά τις
αρχές του 19ου αιώνα. Στο ανωτέρω συγκλονιστικό
γενεαλογικό δέντρο των Ελλήνων καραγκιοζοπαιχτών,
λοιπόν, βλέπουμε τη διαδοχή: Ιάκωβος-Ηλίας-
Μέμος-Αργύρης Παπαργύρης-Βασίλης Βασβανάς.
Καταλαβαίνετε, λοιπόν, τη μεγάλη συγκίνησή μας,
όταν συναντήσαμε τον 97χρονο σήμερα Βασίλη
Βασβανά στην Τσαριτσάνη και λίγο πριν τον ερχομό
του νέου έτους 2013. Είχαμε κοντά μας τη ζωντανή
παράδοση ενός ανθρώπου, ο οποίος συμπυκνώνει
στο πρόσωπό του 5 γενιές καλλιτεχνικής δράσης,
μαθητείας και παράδοσης διακοσίων ετών. Είχαμε
ακόμη κοντά μας έναν καλλιτέχνη, ο οποίος
χρονολογικά, τοπικά και κυρίως καλλιτεχνικά
βρισκόταν πολύ κοντά στον επικό Μέμο, η αξία του
οποίου έγκειται πλέον στα όρια του θρύλου και της
ιστορίας.
Ο κυρ-Βασίλης, με εξαιρετική διαύγεια,
ανέσυρε από τη μνήμη του το όνομα του Μέμου,
τον οποίο θυμόταν ως «Μένιο» και τον χαρακτήρισε
«σπίρτο». Το όνομα «Μένιος» ήταν φαινομενικά
λάθος, αλλά (ακριβώς ως λάθος και μόνο)
δικαιωνόταν από την ιστορία του Καραγκιόζη.
Όντως, υπήρχε συνήθως σύγχυση ανάμεσα σε δύο
από τους εκπροσώπους της Ηπειρώτικης Σχολής:
τον Αγαμέμνονα Κουλούρη που τον γνωρίζουμε ως
«Μένιο» και τον Μέμο Χριστοδούλου. Οι δυο τους
ταυτίζονταν λόγω του μικρού ονόματός τους, που
ήταν κοινό («Αγαμέμνονας»), με αποτέλεσμα συχνά
να υπάρχει σύγχυση μεταξύ του Μένιου και του
Μέμου. Ο Βασβανάς, ως φορέας αυτής της σύγχυσης,
επιβεβαίωσε το όνομα του Μέμου μέσα από ένα
συνηθέστατο (για την εποχή του) λάθος: Λέγοντας
«Μένιος» εννοούσε τον Μέμο Χριστοδούλου και όχι
τον Κουλούρη, ο οποίος άλλωστε δεν είχε δράσει
καλλιτεχνικά στο χώρο της Θεσσαλίας. Επιβεβαίωσε
επίσης τη μεγάλη καλλιτεχνική αξία του Παπαργύρη,
την οποία είχε τονίσει και σε παλιότερες συνεντεύξεις
του. Και επιβεβαίωσε τέλος και τη σχέση του με την
ηρωική ηπειρώτικη παράδοση του Μέμου, μέσω
της σαφέστατης προτίμησής του για τα ηρωικά
έργα και συγκεκριμένα για τους «Κατσαντωναίους»
και τους «Διάκους», όπως χαρακτηριστικά μας
ανέφερε. Ποια άλλη απόδειξη πρέπει να έχουμε,
για να πιστοποιήσουμε τη σχέση του Βασβανά με
την ηρωική ηπειρώτικη παράδοση του 19ου αιώνα
που άκμασε αρχικά στα Ιωάννινα και την ευρύτερη
περιοχή της Ηπείρου την εποχή του Αλή Πασά;
Ωστόσο, ο κυρ-Βασίλης δεν μας μίλησε μόνο για την
ιστορία του Καραγκιόζη και την παράδοση του Μέμου
Χριστοδούλου. Έγινε ακόμα πιο συναρπαστικός, όταν
άνοιξε το κεφάλαιο της ζώσας ελληνικής ιστορίας.
Μας μίλησε ειδικότερα για τη νεότερη
ελληνική ιστορία, κάτι που δικαιούται να το
κάνει περισσότερο από τον καθένα, ως ο Έλληνας
στρατιώτης που πολέμησε στην πρώτη γραμμή του
πυρός κατά τη διάρκεια της κρίσιμης δεκαετίας
του 1940: Αρχικώς, στον ελληνοϊταλικό πόλεμο της
Αλβανίας, στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Κατόπιν,
9
στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης κατά του
Γερμανού κατακτητή από το 1941 ως το 1944, στην
πρώτη γραμμή του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και με το όνομα
«Ζεβεδαίος» που του έδωσαν οι αντάρτες λόγω του
ύψους του και της σχετικής βιβλικής αναφοράς για
τον πατέρα του Ιωάννη και του Ιακώβου, των δύο
εκ των δώδεκα Αποστόλων του Χριστού. Και τέλος,
ο κυρ-Βασίλης ήταν σαφέστατος για το ζήτημα του
Εμφυλίου Πολέμου. Ήτανε κατά του αδελφοκτόνου
αυτού πολέμου και αυτή η εναντίωσή του ήταν που
τον δικαίωσε στα κατοπινά χρόνια. Τον δικαίωσε
μόνο ιστορικά, ως προς τις ευθύνες της Μεγάλης
Βρετανίας και της ηγετικής ομάδας του ΚΚΕ. Δεν τον
δικαίωσε όμως και πρακτικά, διότι ο κυρ-Βασίλης
παρέμεινε για τριάντα χρόνια (από το 1950 και
εξής) ένας κυνηγημένος αριστερός και ένας εχθρός
του συστήματος, παρά το ότι είχε ταχθεί κατά του
Εμφυλίου και κυρίως παρά το ότι είχε θυσιαστεί
για την πατρίδα του, χάνοντας το ένα του πόδι σε
μια μάχη κάπου στην Καλαμπάκα το έτος 1943. Τι
μεγαλύτερη θυσία θα μπορούσε να κάνει κανείς για
την πατρίδα του;
Η πατρίδα όμως λησμόνησε και κυνήγησε τον
κυρ-Βασίλη. Μόνο καταφύγιό του ήταν τα εφόδια
που του είχε δώσει ο Παπαργύρης και η αγάπη
του για την τέχνη. Με μια κουβέντα, μόνο του
καταφύγιο ήταν ο Ξυπόλυτος και ο μπερντές του,
με τον οποίο όργωνε την ελληνική επαρχία και ιδίως
το χώρο της Θεσσαλίας και ολόκληρη την περιοχή
της Μακεδονίας. Η καλλιτεχνική του δραστηριότητα
έφτασε μέχρι την ευρύτερη περιοχή της Λαμίας (προς
τα νότια), ως την περιοχή της Φλώρινας (προς το
βορρά) και των Γρεβενών (προς τα δυτικά), ενώ προς
τα ανατολικά έφτασε μέχρι την Καβάλα. Συνεχείς
παραστάσεις, σταθερή εμπορική επιτυχία αλλά και
καλλιτεχνικός θρίαμβος κυρίως στα Τρίκαλα και
στην Κοζάνη, δύο πόλεις με πολλές ομοιότητες με την
Τσαριτσάνη, όπως μας τόνισε και η κυρία Σουλτάνα,
σύζυγος του κυρ-Βασίλη και βοηθός του, κάθε φορά
που χρειαζόταν. Ο κυρ-Βασίλης πρόσεχε πάνω όλα
την οικογένειά του: τη γυναίκα του και τις τρεις
κόρες του, για τις οποίες στερήθηκε ο ίδιος πολλά,
προκειμένου να τις μεγαλώσει και να τις σπουδάσει.
Η μόρφωση των θυγατέρων του ήταν για τον ίδιο μια
από τις συγκινητικότερες επιτυχίες της ζωής του. Η
Τσαριτσάνη, εξάλλου, ήταν ανέκαθεν μια κωμόπολη
με μεγάλη παράδοση στα γράμματα, στον πολιτισμό
και στο θέατρο. Δεν αποτελούν όλα αυτά καταβολές
που να ενισχύουν την καλλιτεχνική ποιότητα και την
αξία του κυρ-Βασίλη;
Όμως, δυστυχώς, η εξασφάλιση της
απαιτούμενης άδειας για παραστάσεις και η
λογοκρισία εκείνων των δύσκολων μετεμφυλιακών
χρόνων δυσχέραιναν το έργο του κυρ-Βασίλη, ο
οποίος μέχρι και σήμερα εκφράζει την ευγνωμοσύνη
του για ένα παλιό του φίλο από την Ελασσόνα.
Αυτός ο φίλος ήταν ο άνθρωπος που βοήθησε τον
κυρ-Βασίλη καθοριστικά στο να ξεφύγει από τη
δαγκάνα του εχθρικού καθεστώτος. Δεν έλειψαν
όμως και τα παρατράγουδα. Ένας αμετάπειστος
εκπρόσωπος του τότε συστήματος στην Καβάλα
δεν επέτρεψε στον κυρ-Βασίλη να παίξει εκεί.
Τον έστειλε «σφαίρα» από την Καβάλα πίσω στην
Τσαριτσάνη: Η «ανταμοιβή» του κυρ-Βασίλη για
την αυτοθυσία του στην Εθνική Αντίσταση, που
τον ανάγκασε εδώ και εξήντα χρόνια να περπατάει
με ένα ξύλινο πόδι. Ένας νοτιοελλαδίτης
καραγκιοζοπαίχτης κάποτε (μετά από την
αποτυχημένη του προσπάθεια να επιβληθεί στο
κοινό της Κατερίνης και από φθόνο προς τον
τοπικό καραγκιοζοπαίχτη της γύρω περιοχής),
κατήγγειλε τον κυρ-Βασίλη ως κομμουνιστή...
Καραγκιόζης και καραγκιοζοπαίχτης έχουνε
κοινή μοίρα. Ποιος είπε ότι η μοίρα του κοινωνικά
απόβλητου Καραγκιόζη δεν ταυτίζεται με τη μοίρα
του εκάστοτε καλού και ηθικού καραγκιοζοπαίχτη;
Ο κυρ-Βασίλης πρόσεχε πολύ και τη
φωνή του, αυτό το πολύτιμο εργαλείο του κάθε
καραγκιοζοπαίχτη. Αν και τον πιέζανε συχνά, ποτέ
δεν ενέδωσε στον πειρασμό της κασέτας και μέχρι
και σήμερα αρνείται κατηγορηματικά τη χρήση των
c.d., υπερασπιζόμενος τη ζωντανή παράσταση, ενώ
ο κυρ-Βασίλης αναπολεί και τη μεγάλη ζωντανή
ορχήστρα που τον συνόδευε στις παραστάσεις του
στην πόλη της Λάρισας. Αναπολεί επίσης και το
πώς μάθαινε εντατικά τούρκικες λέξεις και φράσεις
από έναν πρόσφυγα μικρασιάτη φίλο του από την
Ελασσόνα, για να θριαμβεύσει τελικά με τις τούρκικες
εκφράσεις του Πασά και του Μπέη στο προσφυγικό
κοινό της Ημαθίας. Αυτός είναι ο ζωντανός «Ήχος»
του Καραγκιόζη, όπως έχει διατυπώσει σύγχρονος
ερευνητής, και ο κυρ-Βασίλης είναι ένας ζωντανός
10
μάρτυρας για το πόσο δυναμικός και πόσο διαχρονικός είναι αυτός ο ήχος. Είναι η ζώσα παράδοση,
μέσα από την οποία ανατριχιάζει κανείς για τις αναξιοποίητες δυνάμεις του ελληνικού κράτους, το οποίο
επιμένει να τρώει, σαν τον Κρόνο, τα παιδιά του, αγνοώντας ίσως και σκοπίμως όλους αυτούς τους μεγάλους
θησαυρούς του ελληνικού πολιτισμού. Και η αξία αυτών των θησαυρών έγκειται στον ίδιο τον άνθρωπο και
τη δυναμική παράδοση που κρύβουν μέσα τους ο προφορικός λόγος και η δημιουργική μαθητεία.
Για το λόγο αυτό, αφήσαμε τελευταία την αναφορά του κυρ-Βασίλη στις φιγούρες που με τόσο
μεράκι σκάλιζε ο ίδιος με τα κοπίδια του, κάνοντάς μας μια ενδεικτική επίδειξη με τα χέρια του. Είναι
οι αναμνήσεις του και η δουλειά του. Όλα αυτά όμως ως ένα σημείο. Οι φιγούρες είναι μεν τα εργαλεία
του καραγκιοζοπαίχτη και αποτελούν (σύμφωνα με την αισθητική του Πλάτωνα) και έργα τέχνης. Όμως,
γενικότερα μιλώντας, άλλο πράγμα τα έργα τέχνης και τα εργαλεία με τη δεδομένη αξία τους
και άλλο το αντικείμενο συλλεκτικής μανίας τρίτων που αγγίζει τα όρια της απληστίας.
Πάνω από όλα, τελικά, είναι ο άνθρωπος και όχι οι φιγούρες του. Ίσως αυτό να είναι και
ένα κριτήριο για το ποιοι αγαπούν περισσότερο τον Ξυπόλυτο από τον ίδιο τους τον εαυτό.
Εμείς προτιμούμε να αφήσουμε αυτή την αδιέξοδη επίδειξη «πλούτου» και να κλείσουμε
με τη φωνή που έκανε ο κυρ-Βασίλης, μιμούμενος την αγαπημένη του φιγούρα, τον
Μπαρμπαγιώργο, σε μια σκηνή από τα «Εντάλματα». Μια φωνή, η οποία «έσπαζε τζάμια»,
αποδεικνύοντας ότι στην προφορική τέχνη του Καραγκιόζη πάνω από όλα είναι ο άνθρωπος
και τίποτε άλλο!
Επιμέλεια κειμένων και φωτογραφιών:
Θωμάς Αθ. Αγραφιώτης - Οδυσσέας Κανλής
ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΣΚΙΑΣ
Μία ιστορική αναδρομή, πάνω στην ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ του ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΚΙΩΝ
Μία ιστορική αναδρομή, πάνω στην ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ του ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΚΙΩΝ
- Πόσες φορές δεν παίξαμε με τη σκιά μας, που μια μεγαλώνει και μια μικραίνει! Πόσες φορές δεν την κυνηγήσαμε, δεν τρέξαμε να την ξεπεράσουμε, δεν κοντοσταθήκαμε να μην την πατήσουμε, δεν κρυφτήκαμε από το φως, για να σταματήσει να μας παρακολουθεί!... Ποιος τη γεννάει τη σκιά μας;
ΤΟ ΦΩΣ. Οταν έχουμε φως, έχουμε και σκιά.Το φως είναι η πηγή της δημιουργίας, της ύπαρξής μας. Πρώτα ο ήλιος, και μετά η φωτιά. Σήμερα στο παιχνίδι με τη σκιά, βοηθάνε και οι ηλεκτρικοί λαμπτήρες. Τόσο παλιά είναι η ύπαρξη της σκιάς. Μαζί με την γέννηση του ήλιου.
ΤΟ ΦΩΣ. Οταν έχουμε φως, έχουμε και σκιά.Το φως είναι η πηγή της δημιουργίας, της ύπαρξής μας. Πρώτα ο ήλιος, και μετά η φωτιά. Σήμερα στο παιχνίδι με τη σκιά, βοηθάνε και οι ηλεκτρικοί λαμπτήρες. Τόσο παλιά είναι η ύπαρξη της σκιάς. Μαζί με την γέννηση του ήλιου.
- Η σκιά, εξαρτάται πάντα από το φως, και την παρουσία μιας τρισδιάστατης ύπαρξης, έμψυχης ή άψυχης.
- Πολλές θρησκείες, έδωσαν θρησκευτική σημασία στη σκιά. Το βασίλειο των σκιών, δεν είναι παρά ένα συνώνυμο, για το βασίλειο των νεκρών, ενώ ονομάζουν τους πεθαμένους «σκιές του παρελθόντος», και αναφέρονται στις σκιές των νεκρών που περιφέρονται κυρίως τη νύχτα, έξω, ή μέσα σ` ερειπωμένα σπίτια.
- Το πέσιμο της σκιάς, και η αλλαγή διαστάσεων, σύμφωνα με τη θέση του ήλιου, κρύβει μία ... μαγική διφορούμενη έννοια. Σ` ορισμένα κράτη της Αφρικής, το μεσημέρι θεωρείται η πιο ...δαιμονική ώρα, μιας και ο ήλιος είναι κατακόρυφος, εξαφανίζοντας τέλεια τις σκιές.
- Να γιατί το Θέατρο Σκιών, έχει τόσο παλιές ρίζες, που xάνονται στα βάθη των αιώνων, και οι πηγές δημιουργίας του τόσο σκοτεινές, όσο σκοτεινή είναι και η σκιά.
 |
|
|  |
 |
|
- Είχε Θρησκευτικό χαραχτήρα. Οι παίκτες ήταν παπάδες, οι ΝΤΑΛΑΓΚ, όπως τους ονόμαζαν. Τα έργα και οι φιγούρες, παρμένες από τη θρησκευτική λατρεία τους ήταν θεότητες, ή Δράκοι.
- Αργότερα έπαψε να είναι αποκλειστικά θρησκευτική τέχνη, και οι φιγούρες, πήραν ανθρώπινη μορφή και κίνηση. Οι παραστάσεις, διαρκούν μέχρι και τέσσερις ώρες.- Το Θέατρο Σκιών της Κίνας , του Μπαλί και της Ιάβας, μπορεί να είναι τα πιο γνωστά, με παγκόσμια απήχηση, όμως και άλλες χώρες της Απω Ανατολής, έχουν αναπτύξει αυτή τη Λαϊκή Τέχνη, με ενδιαφέρουσες παραλλαγές, όπως η Καμπότζη και η Ταϊλάνδη.
- Στο ταξίδι του από την Απω Ανατολή προς τα Δυτικά, η ΠΕΡΣΙΑ είναι ο πρώτος φυσικός σταθμός. Στο Ιράν, τα έργα Σκιών είναι γνωστά μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.
- Απ` όλες τις Αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, μόνο η ΑΙΓΥΠΤΟΣ μας παρέχει τα πρώτα τεκμήρια για Θέατρο Σκιών, παρ` όλο που κάπου κάπου τ` αχνάρια του παρουσιάζονται στα μεγάλα Αραβικά αστικά κέντρα όπως η ΒΑΓΔΑΤΗ και η ΔΑΜΑΣΚΟΣ.
- Μα και στην ΑΛΓΕΡΙΑ, από διάφορες πηγές μαθαίνουμε, ότι το Θέατρο σκιών, ήταν ή αγαπημένη διασκέδαση των κατοίκων, όπου κάποιος ΚΑΡΑΓΚΟΥΣπαρουσιαζόταν σαν ένας φοβερός πατριώτης και εθνεγέρτης, που χτυπούσε με προσβλητικό τρόπο τους Γάλλους τότε αποικιοκράτες.
|  |
 |
|
| - Το θέμα πολλών συζητήσεων και διαφωνιών, ανάμεσα στους ερευνητές, της τέχνης του Θεάτρου Σκιών, είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτό ταξιδεύει Δυτικά, φθάνει στη Μεσόγειο, και καταλήγει στην ΤΟΥΡΚΙΑ και την ΕΛΛΑΔΑ. Το πιο πιθανό είναι να ταξίδεψε μαζί με τους Τσιγγάνους, από την Ινδία. - Για το πώς ξέφυγε το Θρησκευτικό Θέατρο Σκιών από σοβαρό να γίνει κωμικό, ένας από τους πολλούς - γοητευτικούς θρύλους, λέει, πως ο Χατζηαβάτης είναι εργολάβος στην Προύσα, και χτίζει το σαράι του Πασά. |  |
- Ο Καραγκιόζ, δουλεύει εκεί, σαν αρχιμάστορας - μαραγκός, και λέει χιλιάδες ιστορίες στους εργάτες. Εκείνοι ακούν τον Καραγκιόζ μ` ανοιχτό το στόμα, .... και το σαράι δε λέει να τελειώσει.
- Οταν ο Πασάς ανακαλύπτει το λόγο της αργοπορίας, διατάζει να θανατώσουν τον Καραγκιόζ. Αργότερα όμως ο Πασάς είχε τύψεις για το έγκλημά του αυτό, κι` έπεσε σε βαθιά μελαγχολία. Τότε ο Χατζηαβάτης, που είχε ακούσει πολλές ιστορίες απ` τον Καραγκιόζ, κόβει ένα χαρτόνι, του δίνει τη μορφή του Καραγκιόζ, και κάνοντας τη φωνή του, παίζει σ` ένα άσπρο σεντόνι, τις αστείες ιστορίες του Καραγκιόζ. Αυτός και άλλοι πολλοί θρύλοι, δείχνουν την σύγχυση που υπάρχει για την είσοδο του Θεάματος στην Τουρκία, ή αλλιώς την Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα.
 | - Στον Ελλαδικό χώρο εμφανίζεται στα 1841 στο ΝΑΥΠΛΙΟ όπου στην εφημερίδα της εποχής, γίνεται λόγος για τον Καραγκιόζη. Ο πρώτος καραγκιοζοπαίκτης στην Ελλάδα, ήταν ο Μπαρμπα-Γιάννης Βράχαλης. Αμέσως ο Καραγκιόζης γίνεται δεκτός και αγαπητός στην ελεύθερη Ελλάδα, και όπου παίζεται παράστασή του γεμίζει από απλό κόσμο. - Η απαλλαγή του Καραγκιόζη από τα Τούρκικα στοιχεία, θα γίνει με πολλή σοφία από τον ΔΗΜΗΤΡΙΟ ΣΑΡΔΟΥΝΗ ή ΜΙΜΑΡΟ στα 1890 στη ΠΑΤΡΑ. Μεγάλος μάστορας και μίμος ο ... Μίμαρος, χτενίζει από τα αισχρά λόγια και άσεμνες εκφράσεις και κινήσεις τον Καραγκιόζη, και σιγά - σιγά του δίνει τη φόρμα που βλέπουμε και σήμερα. Με τον καιρό, γίνεται πια ΣΑΤΙΡΙΚΟ Θέατρο. Xρησιμοποιώντας την παλιά εξουσία (Πασά, Βεζυροπούλα, Βεζύρη, Βεληγκέκα), πρόσωπα που δεν υπήρχαν στο Τούρκικο Θέατρο Σκιών, σατιρίζει την καινούργια εξουσία. |
- Από τόπο σε τόπο, προσθέτονται νέοι τύποι, ανάλογα με τις ανάγκες της περιοχής, από τους οποίους οι πιο ισχυροί, παραμένουν μέχρι σήμερα. ΣτηνΑθήνα, τον πρωτοβλέπουμε στα 1852 σε συνοικία της Πλάκας.
- Οπως στον Τούρκικο Καραγκιόζη, έτσι και στον Ελληνικό, τα γυναικεία πρόσωπα είναι λιγοστά, γιατί ο παίκτης που κάνει όλες τις φωνές, είναι άνδρας. Το ίδιο συμβαίνει και στο αρχαίο Ελληνικό Θέατρο, όπου οι ηθοποιοί ήταν άνδρες, που έκαναν και τους γυναικείους ρόλους.
- Μεγάλη ομοιότητα του Καραγκιόζη υπάρχει και με τα πρόσωπα της Αρχαίας Αριστοφανικής Κωμωδίας. Ο Καραγκιόζης φαίνεται σαν ο απόγονος των δούλων των Αριστοφανικών κωμωδιών. Ακόμα λόγω των σταθερών τύπων, υπάρχει μεγάλη συγγένεια και με την Κωμέντια ντε λ` άρτε. Ο ήρωας της Κωμέντια ΠΟΥΛΤΣΙΝΕΛΑ φαντάζει σαν ο πρώτος εξάδελφος του Καραγκιόζη.
- Ανακεφαλαιώνοντας το μικρό σε έκταση αλλά μεγάλο σε διάρκεια αιώνων και απόσταση ηπείρων οδοιπορικό μας, πρέπει να θυμηθούμε:
· Σκοτεινές και βαθιές είναι οι ρίζες του Θεάτρου Σκιών.
· Οι μελετητές συγκρούονται ως προς την καταγωγή του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών.
· Ο Καραγκιόζης μας και τα πρόσωπα που τον περιστοιχίζουν, είναι καθαρά ΕΛΛΗΝΙΚΟ - ΛΑΪΚΟ - ΘΕΑΤΡΟ.
· Σήμερα στη Μεσόγειο μόνο στην Ελλάδα παίζεται Θέατρο Σκιών, και σε τόσο μεγάλο ακροατήριο.
- Και λίγα λόγια για τους Ελληνες παίκτες:
- Ο Καραγκιοζοπαίκτης, είναι ένας μεγάλος δημιουργός. Μόνος του κατασκευάζει τις φιγούρες του, τις ζωγραφίζει και τις σκαλίζει από δέρμα μεγάλου ζώου.
- Μόνος του φτιάχνει τα σκηνικά. Μόνος του κάνει όλες τις φωνές, και τα έργα που παίζει, δεν είναι γραμμένα σε κείμενο, αλλά στη μνήμη κάθε Καραγκιοζοπαίκτη, από τον καιρό που ήτανε βοηθός. Δηλαδή από στόμα σε στόμα, από Καραγκιοζοπαίκτη σε βοηθό, σαν το Δημοτικό τραγούδι, ανήκει κι αυτό στον Παραδοσιακό - λαϊκό λόγο.
- Ο Καραγκιοζοπαίκτης, κάνει τη Σκηνοθεσία, τη μουσική επιμέλεια, προετοιμάζει με τη φαντασία του τα διάφορα εφέ. Επίσης εκείνος μόνος του, κατασκευάζει τη σκηνή του, δίνοντας τη δική του αρχιτεκτονική. Δηλαδή, ο Καραγκιοζοπαίκτης πρέπει να είναι ένα πολύπλευρο ταλέντο.
 |
|
- Τη δυναμική πορεία του θεάματος την ανακόπτει βίαια η τεχνολογία και η ανάπτυξη της 7ης τέχνης, του Κινηματογράφου, και αργότερα της τηλεόρασης.
- Σήμερα, το θέαμα, βρίσκεται και πάλι σε άνοδο, χωρίς όμως τα κλασσικά μαντράκια, με τον κισσό και το αγιόκλημα, xώρος που ξεκίνησαν οι μεγαλύτεροι καραγκιοζοπαίκτες.
- Οι Ελληνες Καραγκιοζοπαίκτες, παλεύουν σήμερα, για την δημιουργία Εθνικής σκηνής Θεάτρου Σκιών. Για να διατηρηθεί και να αναπτυχθεί η τόσο σπουδαία τέχνη:
Η τέχνη του Ελληνικού - Λαϊκού Θεάτρου Σκιών
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)